Aus Wikibooks
[Bearbeiten] Das unbestimmte Pronomen
203. Das unbestimmte Pronomen "iu" (jemand, ein gewisser) zeigt die Vorstellung irgendeiner Person oder Sache, ohne sie näher zu bestimmen.
| Mi parolas pri iu, kiun vi konas. |
- Ich spreche über jemanden, den du kennst. |
| Mi vizitis iujn el viaj amikoj. |
- Ich besuchte einige deiner Freunde. |
| Mi havas kelkajn pomojn, sed iuj ne estas bonaj. |
- Ich habe mehrere Äpfel, aber manche sind nicht gut. |
| Iuj pontoj estas bone faritaj. |
- Einige (irgendwelche) Brücken sind gut gemacht. |
204. Das Indefinitpronomen "iu" hat eine Genitivform "ies" (jemandes, eines gewissen):
| Mi tuŝis ies brakon. |
- Ich berührte den Arm von irgendjemandem. |
| Ĉu ies surtuto kuŝas sur la tablo? |
- Liegt jemandens Mantel auf dem Tisch? |
| Ies ludiloj estas rompitaj. |
- Jemandens Spielsachen wurden kaputt gemacht. |
[Bearbeiten] Partizipiale Substantive
205. Substantive können von Partizipien abgeleitet werden, indem die Adjektivendung "-a" durch die Substantivendung "-o" ersetzt wird. Solche partizipialen Substantive zeigen Personen, die provisorisch oder unprofessionell das tun, das durch die Wurzel ausgedrückt wird:
| helpanto |
- ein Helfer; jemand, der hilft |
| esperanto |
- ein Hoffender |
| elpensinto |
- Erfinder; jemand, der sich etwas ausgedacht hat (von "elpensi": ersinnen, ausdenken, erfinden) |
| legonto |
- jemand, der vorhat zu lesen |
| vidato |
- der Gesehene; jemand, der gerade gesehen wird |
| sendito |
- Gesandter; jemand, der gesandt wurde |
| juĝoto |
- Angeklagter; wörtlich: derjenige, über den gerichtet werden wird |
Die partizipialen Substantive sind nicht zu verwechseln mit den Berufen auf -ist-. Vergleiche hierzu:
| rajdanto |
- ein Reitender |
| rajdisto |
- Reiter, Jockey |
| juĝanto |
- ein Richtender, jemand, der ein Urteil fällt |
| juĝisto |
- (beruflicher) Richter |
| laboranto |
- jemand, der gerade arbeitet |
| laboristo |
- Arbeiter |
206. Plötzliche oder momentane Handlungen, oder der Beginn einer Handlung oder eines Zustandes werden mit dem Präfix "ek-" gekennzeichnet. Im Deutschen kann dies oft mit "los-" oder "anfangen etwas zu tun" übersetzt werden:
| ekdormi |
- einschlafen |
| ekkanti |
- anfangen zu singen |
| ekiri |
- losgehen |
| ekridi |
- loslachen |
| ekrigardi |
- anfangen etwas zu betrachten |
207. Wörter, die einen Nachfahren, ein Kind oder ein Junges - von Menschen wie von Tieren - bezeichnen, werden mit dem Suffix "-id-" gekennzeichnet:
| ĉevalido |
- Fohlen (von "ĉevalo", Pferd) |
| hundido |
- Welpe (von "hundo", Hund) |
| katido |
- Katzenjunges / Kätzchen (von "kato", Katze; nicht zu verwechseln mit dem "Kätzchen" als kleine Katze, "kateto"!) |
| leonido |
- Löwenjunges (von "leono", Löwe) |
| reĝidino |
- Tochter eines Königs, Prinzessin ("reĝo" - König; "reĝido" - Königskind, Prinz). |
| amaso |
- Haufen, Masse, Menge |
| daŭri |
- andauern |
| hirundo |
- Schwalbe |
| homo |
- Mensch |
| humoro |
- Humor, Laune |
| ies |
- irgendjemandes (204) |
| iu |
- jemand, irgendwer (203) |
|
| kuglo |
- Kugel |
| militi |
- Krieg führen, kriegen |
| osto |
- Gebein, Knochen |
| renversi |
- umkehren, umstürzen |
| signo |
- Zeichen, Abzeichen |
| tendo |
- Zelt |
| truo |
- Loch |
|
[Bearbeiten] La nesto sur la tendo.
Unufoje iu reĝo estis farinta militon kontraŭ la homoj de lando ĉe la bordo de pitoreska rivero. La soldatoj ne venis tien per vaporŝipoj, sed estis konstruintaj ponton trans la rivero, por la veturiloj ("Fahrzeuge"). Estis necese resti kelkan tempon apud urbo kiun la reĝo volis ekataki, kaj li havis grandan tendaron ("Zeltlager") antaŭ tiu urbo. Unu tagon en la daŭro de la milito, iuj el la soldatoj pasis preter la tendo de la reĝo, laŭ la ŝtona vojeto laŭ kiu ili ĉiutage marŝis por gardi la tendaron. Unu el ĉi tiuj ekrimarkis ke hirundo estas konstruinta sian neston sur la reĝa tendo. Sur la nesto, kiu estis bone konstruita el koto, sidis trankvile la hirundo. Dum la soldatoj svingis la brakojn kaj ekridis unu post la alia, pri la kuraĝa birdo, la reĝo aŭdis ies voĉon. Li elvenis el sia tendo por eltrovi kial la parolantoj faras tiom da bruo, kaj kial ili tiel ekkriis kaj ekridis. Kiam la viroj montris al li la birdon, li diris kun bonhumora rideto, "Tiu hirundo estos mia gasto. Ĉiuj el la militistoj certe zorgos de nun pri la hirundo kaj la hirundidoj." Tial la nesto restis netuŝata en la daŭro de ĉiu batalo. Kelkaj kugloj pasis preter ĝi, sed la trankvileco de la birdo daŭris same kiel antaŭe. Fine la reĝo venkis, per kruelega batalo. Tuj la venkintoj forportis la tendojn, kune kun multaj militkaptitoj ("Krieggefangene"). Nur la tendon de la reĝo oni lasis tie, ĉar la reĝo diris ke ĝi nun apartenas al la hirundo. Ĝi jam estis malnova kaj eluzita, tra kiu la pluvo eniris per multe da truoj. Sed ĝi ankoraŭ staris, ĝis iu tago somera kiam la hirundidoj povis jam bone flugi. Tiam la vento subite renversis ĝin, kaj ĝi ekfalis, kaj kuŝis, amaso da ĉifonoj, inter multe da kugloj, homaj ostoj, kaj la ceteraj malgajaj postsignoj ("Spuren") de ies venko sur la batalejo.
(Übersetzung der Leseübung)
- There is a pretty story about a swallow which built its nest for its young ("idoj") on the king's tent.
- The soldiers who were walking along the steep path past the tent glanced at it, and caught sight of (206) the bird.
- Some of them burst into a laugh, and gestured ("svingis la brakon") toward the bird, to point it out to their comrades.
- The good-humored king put on a thick woolen overcoat, and came out of his tent, to inquire why his soldiers were conversing so noisily there.
- The tent was an expensive one, and contained handsome furniture, as well as ("kaj ankau") a bell which always rang as soon as ("tuj kiam") one touched it.
- The king immediately noticed the swallow's nest, and said with an amiable smile "Surely such a courageous bird is a worthy (154) guest for a king."
- The warriors (172) cared for the swallow as much as possible during the course of the war.
- When the victors departed, they left that tent there.
- Finally the wind upset it, and it fell to the ground.
- The young swallows already could fly, by ("je") that time.
- The battleground is covered with bullets, piles of human bones, and similar melancholy signs of war.
- War (201) is wicked and shameful (154).
- Why do kings and princes wish to make war upon each other (180)?
- When their sons have gone away to (make) war, the mothers of the soldiers are very uneasy.
- Perhaps those sons will be prisoners of war.
(Lösung der Übersetzungsübung)
