Aus Wikibooks
[Bearbeiten] Das unbestimmte Adverb "iel"
216. Zum Indefinitpronomen "iu" gibt es ein unbestimmtes Adverb der Art und Weise "iel" (irgendwie, auf irgendeine Weise):
| Mi penis vin iel gvidi lin tien. |
- Ich versuchte irgendwie, ihn dorthin zu führen. |
| Iel ni anoncos la decidon. |
- Wir werden die Entscheidung irgendwie bekannt geben. |
[Bearbeiten] Das unbestimmte Adverb "iom"
217. Das unbestimmte Adverb der Menge ist "iom" (einige, ein bisschen, ein bestimmter Betrag):
| Ĉu vi havas iom da tempo? |
- Hast du ein wenig Zeit? |
| Ŝi varmigos iom da akvo. |
- Sie wird etwas Wasser warm machen. |
| Tiu metodo estas iomete (iom-et-e) danĝera. |
- Dieser Weg ist ein bisschen gefährlich (198). |
| La ŝnuro estas iom tro longa. |
- Die Schnur ist etwas zu lang. |
218.a Das Suffix "-ad-" wird bei Verben benutzt um sogenannte "Frequentativa" zu bilden. Ein Frequentativum ist ein Verb, dass eine wiederholte, regelmäßige oder gewohnte Handlung ausdrückt. Im Deutschen gibt es kaum Frequentativa. Einige Beispiele sind "kränkeln" (oft krank sein), "sticheln" (oft stechen) oder "klingeln" (wiederholt klingen), allerdings hat diese "-eln"-Endung auch eine abschwächende Wirkung. ("werkeln", an etwas ein bisschen arbeiten)
| frapadi |
- wiederholt klopfen |
| rigardadi |
- wiederholt betrachten, immer wieder hingucken |
| vizitadi |
- öfters besuchen, häufig vorbeikommen |
| Antaŭ du jaroj ŝi tre dolĉe kantadis. |
- Vor zwei Jahren sang sie häufig sehr süß. |
| Tiu homo vizitadas la librejo. |
- Dieser Mann besucht regelmäßig die Bücherei. |
218.b Ein substantiviertes Frequentativum (z.B. "frapado" zu "frapadi", siehe oben) entspricht im Allgemeinen der Substantivierung eines Verbes im Deutschen, z.B.:
| krii |
- schreien |
| la krio |
- der Schrei |
| kriadi |
- oft schreien |
| la kriado |
- das Schreien (Substantitivierung), das Geschrei |
| movado |
- Das Bewegen, Bewegung im Allgemeinen (von "movi", bewegen) |
| pafado |
- Beschuss, Salve ( = viele Schüsse, von "pafo", Schuss) |
| parolado |
- eine Rede (= viele Wörter, von "parolo", Wort) |
| pensado |
- Nachsinnen (= viele Gedanken, von "penso", Gedanke) |
Mit dem generischen Artikel (201) kann ein solches Substantiv mit "-ad-" ein Subjekt und manchmal ein Objekt eines Verbes ersetzen:
| La promenado donas plezuron. |
- Das Spazierengehen macht Spaß. |
| Mi preferas la legadon de tiaj libroj. |
- Ich bevorzuge das Lesen solcher Bücher. |
Im Vergleich dazu das Substantiv ohne "-ad"-:
| La promeno donas plezuron. |
- Der Spaziergang macht Spaß. |
[Bearbeiten] Der Gebrauch des Pronomens "mem"
219. Das unveränderliche Pronomen "mem" (selbst) legt Betonung auf das Substantiv selbst, das ihm vorangeht, oder zu dem es offensichtlich gehört. ("mem" und Personalpronomina dürfen nicht mit Reflexivpronomina (39, 40) verwechselt werdem!):
| Mi mem akompanos vin. |
- Ich selbst werde dich begleiten. |
| La gvidisto mem perdis la vojon. |
- Der Führer selbst verlor den Weg. |
| Mi kredos al la viro mem. |
- Ich werde dem Mann selbst Glauben schenken. |
| La viroj mem defendis sin. |
- Die Männer selbst verteidigten sich. |
| Ĝi pendas sur la muro mem. |
- Es hängt selbst auf der Mauer. |
| Ŝi venis mem por vidi vin. |
- Sie kam selbst um dich zu sehen. |
| Mi ekvidis la ŝteliston mem. |
- Ich erblickte den Dieb selbst. |
| Arĥimedo |
- Archimedes |
| bani |
- baden (transitiv) |
| falsi |
- fälschen, verfälschen |
| Hierono |
- Hiero |
| honesta |
- anständig, rechtschaffend |
| ideo |
- Idee |
| iel |
- irgendwie (216) |
| iom |
- etwas, ein wenig (217) |
|
| ĵeti |
- werfen |
| kompreni |
- verstehen |
| krono |
- Krone |
| levi |
- anheben, aufheben, aufrichten |
| loko |
- Ort, Platz, Stelle |
| mem |
- selbst (219) |
| oro |
- Gold |
| Sicilio |
- Sizilien |
|
[Bearbeiten] Arĥimedo kaj la kronoj.
Iam bonekonata reĝo, nomita Hierono, vivadis en granda urbo en Sicilio, kiu estas sudokcidenta de Italujo. Li suspektis ke iam la kronfaristoj, kiuj fabrikadis kronojn por li, ne uzis ĉiom de la oro donita al ili de la reĝo, sed falsadis ĝin per la uzado de iu alia materialo. Tamen, Hierono ne povis per si mem eltrovi ĉu oni falsadas la oron. Tial li venigis grekan klerulon, kies nomo estis Arĥimedo, kaj rakontis al li sian timon pri la falsita oro. Arĥimedo certigis lin ke iel li ja eltrovos pri la falsado, kaj helpos la reĝon kontraŭ la falsintoj, kiuj estis tiel indiferentaj al la honesteco. Ĉiutage li multe pensadis pri la afero, sed ju pli longe li pensadis, des malpli sukcesaj estis liaj penoj, ĝis iu tago, kiam li okaze faris interesan eltrovon. Li estis ĵus baninta sin, kaj subite ekrimarkis ke dum li mem restis en la akvo, ial ŝajnis esti iomete pli multe da akvo en la banujo ol antaŭe. Tuj li komprenis ke lia korpo estas forpuŝinta iom de la akvo el ĝia loko. Li komprenis ke tiom da akvo estas elpuŝita, kiom antaŭe estis en tiu loko kie li mem estas. Tia levado de la akvo per lia korpo donis al li saĝan ideon, kaj li prenis en la mano du aŭ tri orajn kronojn. Li ĵetis ilin unu post la alia en la banujon, kaj zorge rimarkis al kiu alteco ĉiu el ili levis la akvon. Tiam li eltiris ilin, kaj enmetis la kronon pri kiu Hierono estis plej suspektema. Li rimarkis ke ĉi tiu ne tiel alten levis la akvon, tial li estis certa ke la oro en ĝi estas multe falsita. Oni diras ke kiam li eltrovis ĉi tiun metodon por montri la falsadon de la malhonestaj kronfaristoj, li eksaltetis pro ĝojo kaj ekkriis "eŭreka," kiu estas la greka vorto por "mi estas trovinta." Tiun saman vorton oni ankoraŭ nun uzadas en la angla lingvo.
(Übersetzung der Leseübung)
- Several centuries ago, a rich and powerful ("multepova") king, named Hiero, lived in Sicily.
- Sometimes he was suspicious about the crown-makers who wrought ("faris") crowns for him, out of the gold which he himself gave them.
- He wondered whether these men were honest.
- He suspected that perhaps ("eble") they did not use all of the gold which was given them, but kept some of it for themselves.
- He could not of himself ("per si mem") discover whether they were debasing the gold in his crowns, so he summoned a wise man from ("el") Greece.
- To this well-informed man, whose name was Archimedes, he made clear his fears.
- Archimedes assured the king that he would find out somehow about the matter.
- He meditated several hours every day, and tried to discover a satisfactory ("kontentiga") method, but for some reason he did not succeed.
- One day, however, when he was bathing (himself), he noticed that there seemed to be a little more water in the bathtub when he himself was in it, than before.
- The rising of the water gave him an idea.
- He threw the crowns one after another into the water, and noticed how much water each displaced.
- In this manner ("tiamaniere") he understood how much each had been alloyed by the local ("lokaj") crown-makers, whom Hiero soon threw into prison ("la malliberejon").
(Lösung der Übersetzungsübung)
